Taal voor een alternatieve wereldorde – Is er een eerlijkere communicatie mogelijk?
Lange tijd leek het duidelijk: het Engels had de strijd gewonnen en was de de facto-wereldtaal. Of je nu in de wereld van het amusement, van de handel of de wetenschap keek: overal werd het Engels omarmd. Er was simpelweg geen alternatief, en negentiende-eeuwse ideeën zoals van het Esperanto, leken achterhaald. Maar recente ontwikkelingen op het wereldtoneel, en technologische doorbraken als AI, doen de vraag rijzen: is het wel eerlijk en democratisch om de taal van één cultuur aan te nemen? Is een wijdere blik niet nodig – en mogelijk?
De droom van een perfecte taal loopt parallel met de Verlichting, een geloof dat rationele oplossingen van maatschappelijke problemen mogelijk zijn. Dat gold ook voor taalproblemen: de techniek (trein, telegraaf, enz.) maakte het mogelijk dat mensen op grotere afstand contact hadden, maar in welke taal moest dat gebeuren? En hoe gebeurde dat democratisch? Hoe kon de communicatie tussen naties en individuen die niet dezelfde moedertaal delen, geregeld worden door een geconstrueerd hulpmiddel, in plaats van de keuze over te laten aan de sterkste partij in de communicatie? Uit dat ideaal kwamen hulptalen voort zoals Esperanto.
In de huidige geopolitieke situatie lijkt het er daarentegen op dat de wet van de jungle de enige is die het internationale gedrag bepaalt. Maar betekent deze constatering dat er geen andere weg mogelijk is? Zal AI de behoefte aan tolken en vertalers overbodig maken? En hoe zit het met een kunsttaal die erin geslaagd is een wereldwijde gemeenschap om zich heen te verzamelen, klein in absolute termen maar levendig en cultureel creatief?
Over dit onderwerp debatteren twee taalkundigen met ervaring op het gebied van kunsttalen, Esperanto en de relatie tussen talen, politieke macht, de samenleving en met name bit-technologieën zoals generatieve AI.
Sprekers
Marc van Oostendorp is hoogleraar Nederlands en Academische Communicatie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij is een vaste medewerker van het tijdschrift Onze Taal, waarin hij ook veel schrijft over taalpolitiek. Daarnaast is hij hoofdredacteur van het elektronisch tijdschrift Neerlandistiek, waarvoor hij ook een dagelijkse column schrijft.
Federico Gobbo is bijzonder hoogleraar Interlinguïstiek en Esperanto aan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. De leerstoel is ingesteld vanwege de stichting Universala Esperanto-Asocio (UEA). Hij behaalde een doctoraat in de informatica, met een specialisatie in de filosofie van de informatica, waaronder kunstmatige intelligentie.
