Wanneer solidariteit strafbaar wordt
Europa scherpt zijn grenzen aan en verlegt daarmee ook de grenzen van wat strafbaar is. Niet alleen vluchtelingen, maar ook burgers, journalisten en vrijwilligers die hulp bieden, worden steeds vaker geconfronteerd met vervolging, intimidatie en langdurige rechtszaken. Solidariteit komt onder druk te staan, terwijl mensenlevens op het spel blijven staan. Op 15 januari 2026 werden in Griekenland 24 hulpverleners vrijgesproken van mensensmokkel, onder wie de Nederlandse humanitair werker Pieter Wittenberg. Daarmee kwam een einde aan een strafzaak die meer dan acht jaar duurde. De vrijspraak bracht opluchting voor de betrokkenen, maar liet tegelijk een ongemakkelijke vraag achter: wat betekent deze uitspraak, en wat verandert er níét? Terwijl deze zaak jarenlang voortduurde, bleef het Europese grensbeleid onverminderd van kracht en bleven mensen sterven aan de buitengrenzen van Europa. Tijdens deze avond kijken we naar de documentaire From Compassion to Crime van regisseur en journalist Stanzen Lèh Jelsma, gevolgd door een gesprek over het Europese migratiebeleid, de criminalisering van solidariteit en de vaak onderbelichte realiteit dat vluchtelingen zelf structureel worden gecriminaliseerd. Samen stellen we de centrale vraag: hoe beschermen we mensen, in plaats van grenzen?
Met in dit programma Henk van Houtum Hoogleraar grensstudies, auteur Free the Map Marjon Rozema Senior Persvoorlichter Amnesty International the Netherlands Stanzen Leh Jelsma Filmmaker & journalistOver de documentaire: Een indringende blik op een continent dat zijn eigen waarden herinterpreteert
From Compassion to Crime volgt Pieter Wittenberg, Ingeborg Beugel en Tommy Olsen, drie mensen die vanuit menselijkheid en betrokkenheid vluchtelingen hielpen en daar zelf voor werden vervolgd. Wat begint met het documenteren van illegale pushbacks, het redden van mensen op zee of het bieden van onderdak, eindigt in beschuldigingen van mensensmokkel, witwassen en deelname aan een criminele organisatie.
De film laat zien hoe humanitaire hulp en journalistiek werk onder druk komen te staan in een Europa dat veiligheid en afschrikking steeds vaker boven bescherming en mensenrechten plaatst. Tegelijkertijd toont de documentaire de menselijke gevolgen van beleid: angst, uitputting en morele twijfel, maar ook volharding en solidariteit.
Na de vertoning gaan we in gesprek met Stanzen Lèh Jelsma, Henk van Houtum, hoogleraar politieke geografie, en Marjon Rozema, woordvoerder van Amnesty International Nederland. Vanuit respectievelijk een structurele, ethische en een juridische mensenrechtenblik, onderzoeken zij hoe strafrecht wordt ingezet als afschrikmiddel, wat de vrijspraak juridisch betekent, en welke gevolgen dit heeft voor hulpverleners én voor mensen op de vlucht.
Over de sprekers
Stanzen Lèh Jelsma is journalist en documentairemaker en volgt sinds 2023 de gevolgen van het Europese grensbeleid in Europa. From Compassion to Crime is haar afstudeerdocumentaire en het resultaat van jarenlang onderzoek, gesprekken met betrokkenen en aanwezigheid op plekken waar beleid en mensenlevens elkaar raken. Met haar werk onderzoekt zij hoe abstracte politieke keuzes concrete gevolgen hebben voor mensen, aan de grenzen van Europa en daarbuiten.
Henk van Houtum is hoogleraar politieke geografie en grensstudies. Onderzoekt hoe Europese grenzen worden ingezet als politiek instrument. Auteur van Free the Map, over uitsluiting, macht en solidariteit.
Marjon Rozema is senior persvoorlichter bij Amnesty International, programmamaker en journalist.
