Vals paradijs, de doorwerkende gevolgen van contractarbeid

De geschiedenis van contractarbeid is relatief onbekend. Hoe kijken nazaten van contractarbeiders naar deze geschiedenis? En wat merken ze hiervan in hun dagelijks leven? Die vraag onderzoekt documentairemaker Feroz Amirkhan in Vals paradijs. Na afloop van de film gaan we in gesprek.

Het koloniale verleden van Amsterdam kent veel verhalen, die nog lang niet allemaal de aandacht krijgen die zij verdienen. De geschiedenis van contractarbeid is er hier één van. Amsterdam heeft veel inwoners die nazaat zijn van contractarbeiders van verschillende gemeenschappen: Javaans, Chinees en Hindostaans.

Op 5 juni, de dag van de Hindostaanse migratie, vertonen we in samenwerking met de gemeente Amsterdam de documentaire Vals paradijs: het verborgen verhaal van de Hindostanen, gemaakt door Omroep Zwart. Pavan Marhe duikt met zijn neef Feroz Amirkhan in hun gedeelde familiegeschiedenis. Zij nemen de kijker mee naar Suriname en omringende landen Guyana en Trinidad, waar nazaten van Fakirchand zijn neergestreken.

Contractarbeid werd na de afschaffing van de slavernij ingezet om toch genoeg werkkrachten te hebben op de plantages in Suriname. In totaal werden tot 1939 bijna 75.000 contractarbeiders naar Suriname vervoerd uit onder meer India, China en Indonesië. Vaak was dit onder valse voorwendselen: de arbeiders werden een hoog loon, een eigen woning, medische zorg en recht op terugkeer beloofd.

De werkelijkheid zag er heel anders uit, met slechte leefomstandigheden en gedwongen onderwerping. Contractarbeid was een nieuwe vorm van onderdrukking op dezelfde racistische basis als slavernij: zogenaamde witte superioriteit versus inferioriteit en onderworpenheid van personen van kleur. Nazaten van contractarbeiders hebben nog altijd last van de doorwerking van dit verleden.

Na de vertoning gaan we in gesprek met documentairemaker Feroz Amirkhan en een panelgesprek met vertegenwoordigers van gemeenschappen die nazaat zijn van contractarbeiders.

Jord van Es Moekasan is onafhankelijk onderzoeker, en specialiseert zich vanuit eigen achtergrond in het Javaans-Surinaamse verhaal. Het is zijn missie om een historische brug te slaan tussen Indonesië, Suriname en Nederland. Momenteel staat zijn werk in het teken van de Javaanse repatriatie en de sporen daarvan in Indonesië. Met zijn project “Mulih Njawa” wil hij aantonen hoe Javaanse contractarbeid niet enkel een Atlantisch verhaal is.

Fresco Sam-Sin studeerde sinologie en mantsjoerologie in Leiden en in Beijing. Fresco schrijft, spreekt en exposeert over Mantsjoes, China, Suriname en erfgoed. Hij geeft kennis een platform via thingsthattalk.net, manc.hu, qingmaps.org, buleku.org, kenki.nl. Fresco is bovendien vaste recensent van het radioprogramma OVT (VPRO).

Sharon Kromotaroeno (1991, Den Haag) is documentairemaker en kleinkind van Javaanse contractarbeiders. In haar werk staat vaak de maatschappelijke positie van de underdog centraal en zoekt zij naar de menselijke verhalen achter grotere sociale en historische thema’s. Zo onderzocht ze de afgelopen jaren haar eigen familiegeschiedenis en wat contractarbeid daarin betekend heeft. In haar documentaire Noem alle namen die eind 2026 verwacht wordt, hoopt ze een stem te geven aan de anonieme levens van de Javaans-Surinaamse contractarbeiders.

Ragna Indra Heidweiller schrijft over identiteit, inclusie en relaties. Van haar hand verscheen Wij zijn hier door jullie, waarin Indra Heidweiller haar familiegeschiedenis achterna reist.

Feroz Amirkhan is corporate consultant, documentairemaker en econoom.

Touria Meliani is wethouder Kunst en Cultuur, Evenementen & Inclusie en anti-discriminatiebeleid van de gemeente Amsterdam.