Publieke Intellectuelen: Victor Klemperer

Hoe ontnam de newspeak van de nazi’s het zicht op goed en kwaad? Aan de hand van het werk van Victor Klemperer gaan we met Bert Natter in gesprek over de taal van het Derde Rijk.

Hoe klonk de taal van het Derde Rijk? Met de nazi’s aan de macht veranderde het taalgebruik in Duitsland, zo registreerde de Duitse hoogleraar Victor Klemperer. Nadat de Joodse Klemperer in 1935 zijn baan aan de Technische Hochschule van Dresden verloor, wijdde hij zich aan zijn dagboek en begon hij de taaluitingen van het Derde Rijk vast te leggen. Een studie van de dagelijkse gesprekken op straat, de speeches die uit de radio schalden en de propagandateksten in kranten. Verhullende afkortingen en eufemismen hoorde hij staande uitdrukkingen worden, nieuwe termen en voorvoegsels raakten in zwang.

Na de oorlog publiceerde Klemperer zijn aantekeningen in LTI (Lingua Tertii Imperii – de afkorting is een parodie op het veelvuldige gebruik van afkortingen door de nazi’s). Een intrigerend verslag van hoe taal gecorrumpeerd raakt en in plaats van helderheid een mist creëert die het zicht op goed en kwaad ontneemt.

Met o.a. Bert Natter, auteur van Aan het einde van de oorlog, bespreken we het leven en denken van Victor Klemperer.

Meer over Victor Klemperer

Victor Klemperer (1881 – 1960) was een Duits-Joodse romanist en dagboekenschrijver. Hij was hoogleraar aan de Technische Hochschule in Dresden tot zijn ontslag in 1935. In zijn daboeken doet Klemperer verslag van hoe de nazi’s een steeds verstikkendere wurggreep over het dagelijks leven verkregen en steeds meer anti-Joodse-maatregelen instelden. Klemperer overleefde de oorlog en werd naderhand lid van de communistische partij van de DDR.

Meer over de sprekers

Bert Natter (1968) is schrijver. Hij debuteerde in 2008 met de roman Begeerte heeft ons aangeraakt. In 2025 ontving hij de Libris Literatuurprijs voor Aan het einde van de oorlog, waarin vierentwintig uur in een Duits concentratiekamp worden beschreven.