Na het einde van de geschiedenis

In de jaren negentig verkondigde Francis Fukuyama het einde van de geschiedenis. Nu, dertig jaar later, is dat vooruitgangsgeloof omgeslagen in onzekerheid, nostalgie en een gebrek aan vertrouwen in de toekomst. Hoe komen we uit de crisissfeer en beginnen we aan de politieke verbeelding van onze toekomst?

Wat komt er na het einde van de geschiedenis? De Amerikaanse politiek denker Francis Fukuyama verdedigde in de jaren negentig het idee dat het einde van de Koude Oorlog ook het einde van de vooruitgang van de geschiedenis markeerde. De menselijke ideologische evolutie was af, schreef hij, en de westerse liberale democratie was de ultieme regeervorm die wereldwijd zou overwinnen. Daarna leefden we nog lang en gelukkig.

Nu, dertig jaar later, is dat vooruitgangsgeloof omgeslagen in onzekerheid, nostalgie en een gebrek aan vertrouwen in de toekomst. De huidige politiek is een politiek van het heden: we raken niet uit een constante crisissfeer. De toekomst is gedepolitiseerd en geprivatiseerd: iedereen moet voor zichzelf maar een goede toekomst veiligstellen.

Naar aanleiding van het nieuwe boek van Tinneke Beeckman, Neem de Tijd, onderzoeken we in dit programma wat er met de politieke verbeelding van de toekomst is gebeurd, waarom de geschiedenis na de jaren negentig toch niet ten einde bleek, en wat het belang is van het gezamenlijk nadenken over onze collectieve toekomst.

Tinneke Beeckman (1976) is een van de meest vooraanstaande filosofen in het Nederlands taalgebied. Ze schreef onder andere het bekroonde Door Spinoza’s lens (2012) en Macht en onmacht (2015). Met haar succesvolle Machiavelli’s lef (2020) won ze de Hypatiaprijs, en Ken jezelf (2023) was een filosofische bestseller in Vlaanderen en in Nederland. In 2026 publiceert ze bij Boom Neem de tijd, een filosofisch onderzoek naar de verbeelding van de toekomst. Naast haar boeken schrijft Beeckman columns voor De Standaard.