Masdoelhak en Adriana: Indonesisch-Nederlandse postkoloniale herinnering, rekenschap en reconciliatie

Nederlandse troepen doodden tijdens de Indonesiëoorlog zeker honderdduizend Indonesiërs, vaak met grof geweld. Het is onderzocht, de regering heeft excuses gemaakt, de Tweede Kamer heeft erover gedebatteerd. Oud–NRC-journalist Frank Vermeulen vroeg zich af hoe het leed dat zulke grote aantallen mensen is aangedaan bijna tachtig jaar later invoelbaar kan worden gemaakt, en of betrokkenen bij deze duistere geschiedenis nu recht is gedaan. Hoe kan Nederland met dit verleden in het reine komen? Een programma met o.a. Liesbeth Zegveld en Thijs Brocades Zaalberg.

Frank Vermeulen spreekt deze avond over Masdoelhak en Adriana, of de toegedekte moorden van de Indonesiëoorlog (Walburg Pers, 2026) waarin hij de cold case onderzocht van één dodelijk slachtoffer: Masdoelhak Nasoetion, die adviseur was van de toenmalige Indonesische vicepresident Mohammad Hatta. Eind 1948, tijdens de oorlog die Nederland voerde om Indonesië te heroveren, ontvoerden Nederlandse ‘speciale troepen’ Masdoelhak en maakten een eind aan zijn leven. Adriana van der Have, zijn vrouw, bond vervolgens vanuit Bandung een juridische strijd aan tegen de Nederlandse staat – en zij won. De staat betaalde een schikking, maar op voorwaarde dat die geheim bleef.

De moord op Masdoelhak werd nooit bestraft of erkend door de staat. Het verhaal illustreert ook dat na al het recente onderzoek en alle excuses, politiek en bureaucratisch opportunisme tot de dag van vandaag het zicht op deze oorlog en de houding van Nederland vertroebelt.

Advocaat en bijzonder hoogleraar War Reparations Liesbeth Zegveld zal tijdens dit programma ingaan op de grenzen van het herstelrecht en waarom het toch noodzakelijk blijft oorlogsslachtoffers juridische bescherming te bieden.

Bijzonder hoogleraar militaire geschiedenis en docent aan de Krijgsacademie Thijs Brocades Zaalberg deed onder meer vergelijkend onderzoek naar het geweldsgebruik in koloniale oorlogen door Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Straffeloosheid bleek een van de factoren die structureel, extreem geweld in de hand werken.

Tijdens een panelgesprek zal onderzocht worden hoe ver Nederland is gekomen met de Vergangenheitsbewältigung en welke stappen nog gezet kunnen worden om het koloniale verleden onder ogen te komen en door te kunnen geven aan volgende generaties.

De moderator van dit programma is journalist Linawati Sidarto, werkzaam in Indonesië en Nederland.

Sprekers

Frank Vermeulen is journalist en schrijver. Dit jaar verscheen Masdoelhak en Adriana, Of de toegedekte moorden van de Indonesiëoorlog. Eerder verscheen Over Indië. Herinneringen aan Indonesië in de koloniale tijd. (2023) en Wir Schaffen das. Wat de vluchtelingencrisis doet met de Duitse identiteit. (2016). Vermeulen was voor NRC Handelsblad onder andere chef van de politieke redactie, commentator, en correspondent in Jakarta en Berlijn.

Liesbeth Zegveld is advocaat bij het Amsterdams kantoor Prakken d’Oliveira Rights Lawyers en bijzonder hoogleraar War Reparations aan de UvA. Zegveld is gespecialiseerd in aansprakelijkheid voor mensenrechtenschendingen. Zij zet zich in het bijzonder in voor oorlogsslachtoffers, ook van de Indonesiëoorlog (1945-1950). Ze heeft de Nuhanovic Foundation opgericht, met als doel de toegang tot het recht voor oorlogsslachtoffers te vergemakkelijken. In 2011 kreeg ze de Clara Meijer-Wichmann penning als erkenning voor haar inzet voor de verdediging van de rechten van de mens, en in 2014 ontving zij de Amsterdamse Dekenprijs. In 2016 werd gekozen als Meest Gewaardeerde Advocaat van het jaar.

Thijs Brocades Zaalberg is bijzonder hoogleraar Militaire Geschiedenis geschiedenis aan de Universiteit Leiden en docent aan de Nederlandse Defensie Academie. Bekend van onder meer zijn vergelijkend onderzoek naar het gewelddadige eind van Westerse koloniale rijken. Thijs Brocades Zaalberg, Bart Luttikhuis (Ed’s.): Empire’s Violent End. Comparing Dutch, British and French Wars of Decolonization (1945-1962), Cornell University Press (2022).

Linawati Sidarto is opgegroeid in Jakarta en studeerde in de VS. Ze heeft als journalist gewerkt in Indonesië en Nederland. De laatste decennia schrijft ze vanuit Nederland voornamelijk voor Indonesische media zoals weekblad Tempo en dagblad The Jakarta Post. In 2024 heeft ze het boek Chinezen uit Indonesië van Patricia Tjiook-Liem naar het Engels vertaald.

Onno Steenbeek is hoogleraar aan Tilburg University, en directeur van APG.