De biografie in psychoanalyse: Dubbelleven, Geertruida Kapteyn-Muysken (1855-1920)
Vanuit een gemeenschappelijke belangstelling voor levensgeschiedenissen spreken biografen en psychoanalytici over hun werk. Uitgangspunt voor het gesprek is een recent verschenen biografie, waarbij werkwijze, uitgangspunten, overeenkomsten en verschillen in aanpak aan de orde komen. Dit keer richten we ons op het roerige leven van Geertruida Kapteyn-Muysken, geportretteerd door Maite Karssenberg in haar biografie Dubbelleven. Met: Martine Groen (psychoanalytica) en Christien Brinkgreve (moderator).
Dubbelleven is de wordingsgeschiedenis van de radicale denker en publicist Geertruida KapteynMuysken, een vrouw tijdens het fin de siècle wier gevoelige natuur, ambitie en vrijheidsliefde botsten op de kooi van maatschappelijke verwachtingen. Kapteyn-Muysken is al jong vastbesloten ‘geen verknoeide mensenziel’ te worden. Ze wil studeren, schrijven en de wereld verbeteren. Als ze trouwt en moeder wordt is die vrijheid echter ver weg. In Londen en Zürich gaat ze deel uitmaken van internationale groepen idealisten, feministen en anarchisten – en hervindt ze zichzelf. Toch blijft het dubbelleven – zoals ze de combinatie van het leven als moeder en huisvrouw, met dat van publiek intellectueel zelf noemt – aldoor een uitdaging.
Maar dit is niet de enige betekenis van het ‘dubbelleven’ uit de titel van deze biografie. Het gaat ook om de menselijke strijd tussen de bewuste en onbewuste angsten en verlangens – en hoe de balans uit het lood kan slaan. Drie keer wordt Kapteyn-Muysken opgenomen in een psychiatrische kliniek. Twee keer herstelt ze van haar inzinking. Haar psychische worstelingen hebben bovendien een uitwerking op haar kinderen, haar oudste dochter Olga Fröbe-Kapteyn in het bijzonder, die Karssenberg meeneemt in haar portret. Dubbelleven is een levensverhaal gebaseerd op brieven, dagboeken, archiefonderzoek en publicaties, waarbij Karssenberg uitgebreid stilstaat bij de betekenis en complicaties van deze bronnen. Haar internationale zoektocht naar Kapteyn-Muysken is onderdeel van het verhaal.
Biograaf: Maite Karssenberg
Analyticus: Martine Groen
Moderator: Christien Brinkgreve
Biografie in psychoanalyse
De biograaf beschrijft het leven van de gebiografeerde, gebaseerd op feiten uit het leven, deze ordenend en interpreterend vanuit thema’s die deels ook opdoemen uit het materiaal. De psychoanalyticus stelt vragen over die thema’s (wat zegt de biografie over de gebiografeerde), en over mogelijke samenhangen tussen thema’s in het leven van de auteur en diens werk. De analyticus legt verbanden die de biograaf zelf soms ontgaan, dat maakt deze ontmoeting spannend en vaak verhelderend. Komende afleveringen: de biografie van Nanne Tepper door Lodewijk Verduin, de biografie van Renate Dorrestein door Iris Pronk en de biografie van Frank Martinus Arion door Mineke de Vries (binnenkort online).
Sprekers
Maite Karssenberg is schrijver en historicus en programmamaker bij SPUI25. Ze schrijft voor verschillende tijdschriften en publiceerde in 2018 haar debuut Snijpunt Isfahan (Querido Fosfor). Haar nieuwe boek, Dubbelleven, een intieme biografie van vrijdenker en publicist Geertruida Kapteyn-Muysken, verscheen in mei 2026 bij de Arbeiderspers. Het werd lovend ontvangen en genomineerd voor de Libris Geschiedenis Prijs en de Boekenbon Literatuurprijs.
Martine Groen is psychoanalytisch psychotherapeut en de oprichter van het Instituut voor Geschillen. Zij werkte tot aan haar pensionering als relatie- en gezinstherapeut en was lid van diverse beroepsverenigingen. Als specialist in het behandelen van posttraumatische stressstoornissen heeft zij gedurende tien jaar gewerkt in zogenaamde post-war situaties in voormalig Joegoslavië en ZuidAfrika. Op grond daarvan heeft Martine trainingen ontwikkeld voor professionals in het verwerken van geweld en het leren hanteren van conflicten.
Christien Brinkgreve is emeritus hoogleraar Sociale Wetenschappen. Ze schrijft over gedrag, gevoel en moraal en bekijkt deze in de context van de tijd, onderzoekt welke vaak verborgen eisen aan mensen worden gesteld en hoe oude patronen doorwerken in het heden. Haar laatste boek is de veelgeprezen memoir Beladen huis, die onder meer werd genomineerd voor de NS Publieksprijs.
