‘Auschwitz is dood’: over morele ijkpunten in een verdeelde wereld

Ooit was ‘nooit meer Auschwitz’ het leidende morele principe. Maar dit gebod lijkt aan kracht in te boeten. Wat betekent dat voor hoe we over onszelf denken, hoe we ons tot elkaar verhouden? Hoe vinden we in een gepolariseerde samenleving nog gedeelde morele ijkpunten? Hebben we die nodig?

Ooit was ‘nooit meer Auschwitz’ het leidende morele principe van de westerse Europese wereld. De industriële massamoord op de Joden kwam voort uit het hart van de Europese beschaving – wat we nu verder ook doen, dat nooit meer.

Maar dit gebod lijkt aan kracht in te boeten. De symbolische betekenis van de Holocaust is niet langer ontbewistbaar, getuige bijvoorbeeld de bekladding van het monument op de Dam. Auschwitz komt in de tijd steeds verder van ons af te staan, recentere genocides doen óók een moreel appel op ons.

De discussies die tegenwoordig jaarlijks oplaaien voorafgaand aan de 4-mei herdenking, of de protesten tijdens de opening van het Holocaustmuseum zijn symptoom van een dieperliggend fenomeen, stelt David Wertheim in zijn nieuwe boek Auschwitz is dood: de liberale democratie is zijn gemeenschappelijk ethisch fundament verloren.

Wat betekent dat voor hoe we over onszelf denken, hoe we ons tot elkaar verhouden? Hoe vinden we in een gepolariseerde samenleving nog gedeelde morele ijkpunten? Hebben we die nodig?