100 jaar leven en werk van J.J. Voskuil

Op 1 juli is het 100 jaar geleden dat J.J. Voskuil werd geboren. In dit programma presenteren wij niet alleen Het zwijgen, het laatste deel van zijn dagboeken, maar staan wij ook stil bij 100 jaar leven & werk van Voskuil. Met: Arjen Fortuin, Detlev van Heest, Mirjam Lucassen, Gerbrand Bakker, Kees Hulst en Esther Scheldwacht.

In het najaar van 2022 verscheen het eerste deel van zijn dagboeken, Bijna een man. Dagboeken 1939-1955. De delen volgden elkaar in rap tempo op en het zevende en laatste deel, Het zwijgen, zal op 1 juli 2026, de 100ste geboortedag van Voskuil, verschijnen. Het zwijgen is het waardigesluitstuk van J.J. Voskuils grootse levenswerk, zijn dagboeken in zeven delen, met een totale omvang van meer dan 5000 pagina’s, liefdevol bezorgd door Detlev van Heest, Thomas van Grafhorst en Mirjam Lucassen.

In zijn laatste jaren zoekt Voskuil naar schimmen van verleden tijden, niet zozeer uit heimwee of nostalgie, veeleer ter bevestiging van Jan van Nijlens verzuchting: ‘En weten dat wij nooit iets zullen weten, dat alles nutteloos is: gejuich en kreten, tot aan het einde, tot den laatste snik.’

Frustratie, ergernis en bedreigdheid maken allengs plaats voor berusting en melancholie. Gelukkig is Voskuil echter zelden, met een onvrij bestaan in eigen huis, de ene ruzie na de andere met zijn vrouw Lousje, en een omgeving die zienderogen naar de donder gaat. De lezer ziethem in zijn voltooide leven, ontdaan van aardse illusies, kwetsbaar, ironisch, en voortgedreven door zijn pen. Hij wilde geen schrijver zijn, maar hij bleek er een te zijn, een schrijver van groot kaliber.

Deze middag vieren wij zijn schrijverschap met kenners en vrienden.

Sprekers

Kees Hulst is acteur en toneelregisseur. Hij is inmiddels tientallen jaren actief op het toneel, op televisie en in films. Hij is vooral bekend van zijn rollen in Minoes, als conrector Hulst in Rundfunk en de rol van Hendrik Groen in Het geheime dagboek van Hendrik Groen.

Arjen Fortuin is biograaf en journalist. Hij publiceerde in 2015 de biografie Geert van Oorschot, uitgever. Hij werkt bij NRC Handelsblad, eerst als literair redacteur, daarna als televisierecensent en nu als ombudsman. In 2022 verscheen Kijkt u nog? Waarom je toch de tv aan moet zetten en in 2023 Men moet, zijn biografie van Gerrit Kouwenaar. Hij is een van de oprichters van de J.M.A. Biesheuvelprijs en werkt aan een biografie van Louis Paul Boon.

Gerbrand Bakker is auteur, columnist en hovenier. Zijn debuutroman Boven is het stil (2006) werd bekroond met onder meer de toonaangevende International IMPAC Dublin Literary Award en werd in meer dan dertig landen verkocht. In de reeks Privé-domein publiceerde hij zijn dagboeken. Zijn roman De omweg (2010) stond op de shortlist voor de Libris Literatuurprijs, werd bekroond met de Independent Foreign Fiction Prize, een voorloper van de International Booker Prize, en wordt nu verfilmd. Al zijn romans zijn wereldwijd vertaald. Begin 2022 verscheen zijn roman De kapperszoon, dat een bestseller werd en wereldwijd vertaald is. In 2025 verscheen zijn nieuwste roman, Boedel.

Detlev van Heest was onder meer journalist en parkeercontroleur en inmiddels ook tekstbezorger (samen met Mirjam Lucassen en Thomas van Grafhorst) van de Dagboeken van zijn goede kennis en vriend J.J. Voskuil. Van Heest debuteerde in het voorjaar van 2010 met de roman De verzopen katten en de Hollander. Het boek vormt een tweeluik met de roman Pleun die in het najaar van 2010 verscheen. In het najaar van 2011 verscheen Het verdronken land. Terug naar Japan. In 2023 verscheen Parkeren in Hilversum en twee jaar later De resten van de mens. Beide boeken werden enthousiast ontvangen.

Mirjam Lucassen is een van de bezorgers van de dagboeken van J.J. Voskuil. In de jaren zeventig was ze korte tijd verbonden aan het Volkskundebureau, waar Voskuil haar chef was. Ze werd destijds met haar levenspartner gearresteerd op verdenking van het plaatsen van een bom en weervrijgelaten wegens gebrek aan bewijs. Lucassen en haar partner Luciën van Hoesel, die in Jemen getraind waren door het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina (PFLP), braken met hun kameraden. Lucassen werkte vele jaren als juriste bij diverse Limburgse gemeenten.